𝐍𝐞𝐝𝐞𝐫𝐥𝐚𝐧𝐝𝐬𝐞 𝐟𝐚𝐧𝐭𝐚𝐬𝐲, 𝐳𝐞𝐥𝐝𝐳𝐚𝐚𝐦 𝐨𝐟 𝐨𝐧𝐳𝐢𝐜𝐡𝐭𝐛𝐚𝐚𝐫?

Beste mevrouw Pronk, wat heeft u een (h)eerlijke recensie geschreven over De archivist van Sytze Schalk.
Alleen, u schrijft dat Nederlandse fantasy zeldzaam is. Vanuit uw standpunt bekeken, kan dat inderdaad zo lijken. Dat betekent niet dat het de facto ook zo is. Vanuit de Fantastische Unie, een Nederlands/Vlaamse non-profit die zich sinds 2023 inzet voor het Nederlandstalige ‘fantastische’ genre, kunnen we bevestigen dat er jaarlijks meer dan 200 Nederlandse en Vlaamse ‘fantastische’ titels verschijnen.
Wat waarschijnlijk heeft bijgedragen aan uw aanname, is de relatieve onzichtbaarheid van het merendeel van deze boeken, die in de hand wordt gewerkt door een aantal factoren.

1. Om marketingredenen kiest een uitgever er regelmatig voor een fantasy- of sciencefictionboek niet als fantasy of SF in de markt te zetten, maar bijvoorbeeld als ‘thriller’, ‘spannend boek’ of ‘literaire roman’. Ook al bevat het boek ‘fantastische’ elementen, ze worden niet gereflecteerd in de NUR-code en thema’s die de inhoud van het boek duiden voor boekhandels, bibliotheken en lezers.
2. Dat is jammer, want correcte NUR-codes zijn een grote hulp bij het zichtbaar maken van boeken in boekhandel en bibliotheek. De NUR-code van De Archivist is gelukkig 334 (fantasy) maar helaas is ook dat geen garantie voor zichtbaarheid.
3. Als we een steekproef zouden houden in boekhandels om te zien waar De Archivist daadwerkelijk ligt, zouden we hoogstwaarschijnlijk vaststellen dat het boek veelal niet bij de Nederlandstalige fantasy is ondergebracht. Dit om de eenvoudige reden dat die afdeling vaak niet (meer) bestaat of grotendeels gevuld is met (al dan niet Engelstalige) young adult fantasy. Ook in bibliotheken staan Nederlandstalige ‘fantastische’ boeken lang niet altijd apart. Hoewel de betrokken titels te herkennen zijn aan de genre-duidende stickers op hun rug, moet een lezer vaak alle romankasten af om ze te vinden.
4. Algoritmes. Lezers denken dat Nederlandse fantasy niet bestaat, ergo ze gaan er niet naar op zoek op hun digitale kanalen, ergo ze krijgen het niet te zien, ergo: het bestaat niet.
5. Het overgrote deel van de Nederlandse ‘fantastische’ auteurs is tegenwoordig te vinden bij gespecialiseerde niche-uitgeverijen, of de auteur geeft uit in eigen beheer. Door het gehanteerde verkoopmodel zijn deze boeken vooral in de ‘fantastische’ subcultuur te vinden: op de websites van de betrokken uitgevers en auteurs, op fantasyfestivals zoals Castlefest, Elfia of Novio Magica en op evenementen rond het ‘fantastische’ boek, zoals Fantastic Reads. De grote blauwe bol is vrijwel het enige brede verkoopkanaal dat door deze uitgevers en auteurs wordt gehanteerd.
6. De verengelsing van de Nederlandse boekenmarkt. Vooral in de ‘fantastische’ genres wordt er veel in het Engels gelezen, niet alleen omdat het Engelstalige aanbod groter en goedkoper is, maar ook omdat het aanbod Nederlandstalige fantasy door de eerdergenoemde punten meer niet dan wel in de Nederlandse boekhandel te vinden is. En zo is de cirkel rond.

Gelukkig neemt de populariteit van het Nederlandstalige ‘fantastische’ genre de laatste jaren toe. Er is aandacht voor het genre op de socials en in de pers, en er ontstaan nieuwe evenementen rond het ‘fantastische’ boek, zoals het al eerder vermelde Novio Magica en Fantastic Reads. Goed nieuws dus voor de liefhebber: er valt nog veel meer Nederlandse en Vlaamse fantasy te ontdekken, al heeft het vinden van de boeken soms meer weg van een queeste dan van een eenvoudig fietstochtje naar de boekhandel.
Vandaar ons initiatief. De Fantastische Unie wijst geïnteresseerde lezers graag de weg. Zo vind je op onze leesinspiratiewebsite Feniksboeken.nl meer dan 4000 Nederlandstalige ‘fantastische’ boeken, zowel oorspronkelijk Nederlandstalig werk als vertaald. We tippen ook geschikte boeken voor de ‘fantastische’ leeslijst.
Welkom bij het Nederlandstalige ‘fantastische’ genre!